Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 10

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen folk şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, alaka eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile müntesip ve Türk’e özgü mealında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve mukannen bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle kırlan ve zamanla anonimlehandan bir nazım biçimidir. ırlamakler asıl flaşörklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. ırlamaklerdeki flaşörklere (üçlük yahut ikilik de mümkün) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise folk dilinde “putrel” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında yine edilen ikilik (evet da henüz çok) dizelerdir.

ırlamaknün mukannen bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da rastgele bir folk şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olabilir. Bu yüzden türkü tipinin en kupkuru özelliği melodisidir. ırlamakler hece ölçüsünün her sözıbıyla söylenir. Yani hece nüshası bakımından bir sınırlama olmaz.

ırlamaklerin mefret çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. ırlamakler bu şekilde folkın dünyalıkı olurlar ve folkın her kesimine seslenme eden sanat erilar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan münteşir bir musiki türüdür. ırlamakler çoğu kat, bir huy hikâyeı evet da bir kahramanlık karşısında doğar ve yayılırlar. ırlamakler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, makam adlarının, hatta mevzuların üstelik değiştiği görüldüğü yürekin, nerede doğduklarını saptamak ağırleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere bakılırsa usulsüz ve usullü ırlamakler olarak dü ayrım yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı yürekine vadi uzun havalardır. Usullü olan ırlamakler grubunda ise alelumum düzen havaları makam allıkır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da münkesir ortam adı verilmektedir.

Türklerde teamüllenen konulara bakılırsa de sınıflama karşılayıcı yazarlar vardır. Mevzularına bakılırsa ırlamakler:

Ninniler
Çocuk ırlamakleri
Huy ırlamakleri
Aşk ırlamakleri
Kahramanlık ve askeriye ırlamakleri
Tören ırlamakleri
İş ırlamakleri
Alınlıklı ırlamakleri
Ölüm ırlamakleri (Ağıt)
Desise ırlamakleri
Beğeni ve hayvan ırlamakleri
Zeybek havası ve derebeyi ırlamakleri
Cinayetler ve yaraklı olaylarla alakalı ırlamakleri
Güldürücü ırlamakleri