Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 3

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen halk şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, ilgi eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile ait ve Türk’e özgü medlulında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve belli bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle ovalan ve zamanla anonimleeğlenceli bir nazım biçimidir. Koşukler anne dörtlüklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Koşuklerdeki dörtlüklere (üçlük veya ikilik bile kabil) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise halk dilinde “ulama” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra tekrar edilen ikilik (evet da henüz çok) dizelerdir.

Koşuknün belli bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da rastgele bir halk şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olur. Bu yüzden türkü tipinin en besbelli özelliği melodisidir. Koşukler hece ölçüsünün her lakırtııbıyla söylenir. Kısaca hece nüshası itibarıyla bir sınırlama imkânsız.

Koşuklerin yetişkin çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Koşukler bu şekilde halkın emtiaı olurlar ve halkın her kesimine seslenme fail sanatkârlar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan yaygın bir çalgı türüdür. Koşukler çoğu yol, bir huy vakaı evet da bir kahramanlık önsında doğar ve yayılırlar. Koşukler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, ülke adlarının, hatta konuların bile değişmiş olduğu görüldüğü kucakin, nerede doğduklarını saptamak müşkülleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere için usulsüz ve usullü koşukler olarak iki tefrik yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı kucakine meydan uzun havalardır. Usullü olan koşukler grubunda ise alelumum hile havaları ülke düzenır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da münkesir hava adı verilmektedir.

Türklerde teamüllenen konulara için bile sınıflama karşılayıcı yazarlar vardır. Konularına için koşukler:

Ninniler
Çocuk koşukleri
Tabiat koşukleri
Aşk koşukleri
Kahramanlık ve bayrakaltı koşukleri
Resim koşukleri
İş koşukleri
önlıklı koşukleri
Ölüm koşukleri (Ağıt)
Kaşkariko koşukleri
Tab ve efsanevi koşukleri
Zeybek havası ve derebeyi koşukleri
Cinayetler ve üzücüklı olaylarla alakalı koşukleri
Güldürücü koşukleri