Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 7

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen avam şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, kontak eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile alakalı ve Türk’e özgü anlamında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve sınırlı bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle yazılan ve giderek anonimleabat bir nazım biçimidir. Yırler esas flaşörklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Yırlerdeki flaşörklere (üçlük yahut ikilik bile olabilir) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise avam dilinde “rabıt” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında gene edilen ikilik (ya da daha çok) dizelerdir.

Yırnün sınırlı bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da rastgele bir avam şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olur. Bu yüzden türkü tipinin en besbelli özelliği melodisidir. Yırler hece ölçüsünün her lakırtııbıyla söylenir. şu demek oluyor ki hece nüshası itibarıyla bir sınırlama gerçekleşemez.

Yırlerin yüce çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. Yırler bu şekilde avamın finansı olurlar ve avamın her kesimine hitap eden artistlar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan münteşir bir musiki türüdür. Yırler çoğu su, bir tabiat fenomenı ya da bir kahramanlık huzursında doğar ve yayılırlar. Yırler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, mahal adlarının, hatta konuların de değiştiği görüldüğü sinein, nerede doğduklarını saptamak güçleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere bakarak usulsüz ve usullü yırler olarak dü fark yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı sineine kayran uzun havalardır. Usullü olan yırler grubunda ise genellikle düzen havaları mahal hileır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da üzgün hava adı verilmektedir.

Türklerde ustalıklenen konulara bakarak bile sınıflama karşılayıcı yazarlar vardır. Konularına bakarak yırler:

Ninniler
Çocuk yırleri
Doğa yırleri
Aşk yırleri
Kahramanlık ve askeriye yırleri
Resim yırleri
İş yırleri
Mukabillıklı yırleri
Ölüm yırleri (Ağıt)
Sahne yırleri
Tabiat ve hayvan yırleri
Zeybek havası ve derebeyi yırleri
Cinayetler ve kırıcıklı olaylarla alakalı yırleri
Güldürücü yırleri