Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 8

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen el şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, taalluk eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile müntesip ve Türk’e özgü demeında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve belirli bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle makalelan ve giderek anonimleeğlenceli bir nazım biçimidir. Koşukler esas dörtlüklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Koşuklerdeki dörtlüklere (üçlük veya ikilik bile mümkün) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise el dilinde “ilhak” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında yine edilen ikilik (ya da henüz çok) dizelerdir.

Koşuknün belirli bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da herhangi bir el şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olabilir. Bu yüzden türkü tipinin en belirgin özelliği melodisidir. Koşukler hece ölçüsünün her lakırtııbıyla söylenir. şu demek oluyor ki hece skorsı itibarıyla bir sınırlama imkânsız.

Koşuklerin eke çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. Koşukler bu şekilde elın esrarı olurlar ve elın her kesimine seslenme eden sanat erilar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir çalgı türüdür. Koşukler çoğu yol, bir tabiat hikâyeı ya da bir kahramanlık muhalifsında doğar ve yayılırlar. Koşukler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, mahal adlarının, hatta mevzuların de değiştiği görüldüğü karınin, nerede doğduklarını saptamak güçleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere için usulsüz ve usullü koşukler olarak iki fark yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı karınine kayran uzun havalardır. Usullü olan koşukler grubunda ise çoklukla oyun havaları mahal kızılır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da üzgün üslup adı verilmektedir.

Türklerde aksiyonlenen konulara için bile sınıflama fail yazarlar vardır. Konularına için koşukler:

Ninniler
Çocuk koşukleri
Doğa koşukleri
Aşk koşukleri
Kahramanlık ve askeriye koşukleri
Seremoni koşukleri
İş koşukleri
önlıklı koşukleri
Ölüm koşukleri (Ağıt)
Kumar koşukleri
Doğa ve hayvan koşukleri
Zeybek ve derebeyi koşukleri
Cinayetler ve acıklı olaylarla alakalı koşukleri
Güldürücü koşukleri